Metody nauki czytania

Jak mawiała poetka „czytanie to najpiękniejsza zabawa jaką ludzkość sobie wymyśliła”. Żeby jednak się bawić musimy… No właśnie, co musimy? Czy koniecznym jest poznanie wszystkich literek po kolei, aby potem składać je w wyrazy. A może dzielimy wyraz na głoski, a potem poznajemy litery? Wbrew pozorom mamy w czym wybierać. Jak sprawić, żeby nasze dzieci chętnie, szybko i co najważniejsze z przyjemnością podstawy tej zabawy opanowały? Drodzy Rodzice, Pedagodzy, Nauczyciele, Tutorzy – dziś słów kilka o koncepcjach nauki czytania.

Czy jako rodzic zastanawiałaś/eś się kiedyś nie tylko kiedy naukę czytania zacząć, ale też jaką metodę wybrać? Jeśli jeszcze tego nie robiłaś/eś to wszystko jeszcze przed Tobą! Każdego prędzej czy później dopadają takie dylematy. Chcemy dla swojego dziecka jak najlepiej, dlatego szukamy, czytamy, zastanawiamy się, w końcu wybieramy. Nie są to łatwe decyzje i zależą od wielu czynników. Ten artykuł nie powie Ci kiedy zacząć i jaką metodę wybrać, ale poprowadzi Cię za rękę przez gąszcz i zawiłości tej tematyki.

Problematyka nauki czytania jest… problematyczna. Badacze spierają się bowiem od dawna i spory te nie ustają, która metoda jest najbardziej optymalna, trudno jednak nie zauważyć, w czym zgadzają się zarówno teoretycy i praktycy nauki, że nie jest możliwe znalezienie jednej metody, która odpowiadałaby każdemu dziecku.

Ważnym aspektem jeśli chodzi o naukę czytania jest przede wszystkim chęć dziecka, bowiem prawdziwe czytanie, nie to wyuczone, odtwarzanie dźwięków, rodzi się właśnie z dziecięcej ciekawości i pragnienia odkrywania świata. Badacze na przestrzeni lat spierali się co właściwie jest wyznacznikiem, poza chęcią, gotowości dziecka do rozpoczęcia przygody z czytaniem.  Przygotowanie dziecka do nauki czytania jest bowiem procesem, którego opanowanie związane jest z dojrzałością różnych cech fizycznych i psychicznych dziecka. Proces ten rozpoczyna się już we wczesnym dzieciństwie i biegnie aż do wieku dojrzałego. Uczymy się zatem czytać wiele lat. Jaką zatem metodę wybrać?

Metod nauki czytania mamy pod dostatkiem. Możemy przebierać w nich, jak w ulęgałkach, przy ich wyborze należy jednak zwrócić uwagę na jedną istotną kwestię, mianowicie dopasowanie metody do specyfiki języka. Nie oznacza to, że musimy od razu rezygnować z tych, które nie wyrosły na gruncie polskim, ale powinniśmy pamiętać, że może ona nie przynieść założonych skutków.

A teraz zapraszam na krótki i bardzo skondensowany przewodnik po tych najbardziej popularnych koncepcjach.

Metoda krakowska sama w sobie nie jest metodą nauki czytania. Jest systemem, który ma za zadanie budować system językowy w zbiorze działań stymulujących rozwój wszystkich funkcji poznawczych. Sama nauka czytania jest jednym z elementów tej metody. Sama metoda ma swoje źródło w pracach Zespołu Diagnozy i Terapii Krakowie, który już w latach osiemdziesiątych wprowadzał budowanie systemu językowego dla dzieci niesłyszących właśnie w oparciu o wczesną naukę czytania. Wczesna nauka czytania nazywana Symultaniczno-Sekwencyjną Nauką Czytania jest jednym z elementów metody krakowskiej, która to wykorzystuje język do stymulacji wszystkich funkcji poznawczych człowieka. Opracowała ją znana psycholożka i logopedka Jagoda Cieszyńska-Rożek.

Odimienna metoda Ireny Majchrzak przybyła ze swoją autorką z Meksyku i zrodziła się ze spostrzeżenia na temat postrzegania liter i słów przez dzieci uczące się czytać. Irena Majchrzak zauważyła, iż dzieci uczone czytania tradycyjnymi metodami nie potrafią powiązać słowa pisanego z wypowiadanymi dźwiękami, dzieci bowiem bardziej kojarzą obraz niż dźwięk. Na podstawie swoich obserwacji wysnuła ona, iż nie powinno się prowadzić z dziećmi ćwiczeń ze słuchu fonematycznego, bowiem zakłada, że dziecko, które sprawnie komunikuje się z otoczeniem językiem mówionym rozpoznaje wszystkie głoski ze swojego języka. Metoda ta składa się z kilku etapów i może być wprowadzona bez względu na wiek dziecka, przy czym uważa się, że największe korzyści odnoszą dzieci najmłodsze.

Metoda Domana zwana też metodą globalną postuluje, aby naukę czytania dziecko rozpoczęło w jak najwcześniejszych latach, a nawet miesiącach. Glen Doman w swojej koncepcji przedstawił, iż nauka czytania składa się z pięciu etapów: pojedyncze słowa, wyrażenia dwuwyrazowe, proste zdania, rozbudowane zdania, książeczka. W metodzie tej ważna jest systematyczność i dynamiczność. Sama metoda jest bardzo prosta, polega bowiem na pokazywaniu dziecku zapisanego na kartce słowa, które po pewnym czasie dziecko zaczyna rozpoznawać.

Nauka czytania i pisania w metodzie Montessori to tylko jeden z wielu elementów wychowania przedszkolnego. Założeniem pedagogiki Montessori jest pozostawienie dziecku pola do swobodnego rozwoju, aktywności. W metodzie tej nauka pisania poprzedza naukę czytania i stanowiła jej fundament, dlatego istotnym elementem jest wspieranie motoryki małej poprzez różnorodne ćwiczenia. Zwraca się tu również dużą uwagę na estetykę literatury proponowanej dziecku oraz jej treść. Książki tutaj bowiem mają nie tylko wspomagać i rozwijać umiejętności czytelnicze, ale również pobudzać oraz wspierać zainteresowania dziecka.

Glottodydaktyka jest  nauką, która zajmuje się badaniem procesu nauczania i uczenia się języków obcych ora praktycznym nauczaniem języków obcych. Bronisław Rocławski w oparciu o tę naukę stworzył metodę nauki czytania, którą nazwał glottodydaktyką ojczystojęzyczną, określaną także jako metoda fonetyczno-literowo-barwna. Rocławski stworzył program do nauki czytania i pisania, w którym nie tylko opisał wszystkie ważne zagadnienia związane z tymi procesami, ale wypowiedział się również na temat konieczności zmian edukacji przygotowaniu dzieci do nauki tychże czynności.  

Metoda Dobrego Startu jest polską odmianą francuskiej metody Bon Départ, chociaż znacząco różni się od oryginału. Metoda ta zaadaptowana przez Martę Bogdanowicz zakłada jednoczesne rozwijanie funkcji językowych, spostrzeżeniowych oraz motorycznych i współdziałania pomiędzy nimi, jest zatem metodą wzrokowo- słuchowo-ruchową. Jej celem jest skoordynowanie czynności wzrokowo-słuchowo-ruchowych oraz harmonizacja wszystkich funkcji psychomotorycznych. Jest  to metoda, która skutecznie potrafi przygotować dzieci do podjęcia nauki szkolnej i może być stosowana w klasach zerowych.

Która metoda jest najlepsza? Trudno jednoznacznie to stwierdzić. Istnieje wiele zmiennych, wiele czynników, które należy wziąć po uwagę oceniając trafność metody i jej skuteczność. Tak naprawdę aby nauka czytania była skuteczna i niemęcząca dla dziecka powinna uwzględniać przede wszystkim jego możliwości rozwojowe, Warto uwzględnić zaburzenia dziecka przy wyborze metody, pozwala to bowiem na indywidualizację procesu, co w konsekwencji przyniesie o wiele większe korzyści dla wszystkich uczniów, szczególnie tych z problemami. Czytanie ma być zabawą a nauczyciel przewodnikiem w tej zabawie. Tak naprawdę częściej i bardziej otwarcie powinniśmy ufać dzieciom i ich wyborom, bo one wiedzą, co im najbardziej pasuje, co jest dla nich najlepsze.

A czy sama wczesna nauka czytania może przynieść jakieś korzyści? Chociaż różne głosy płyną z różnych stron, między innymi głosy krytyczne, to nauka taka może ma swoje plusy. Główną wymienianą przez specjalistów zaletą jest to, iż wczesne nabycie umiejętności czytania ułatwia rozwój poznawczy. Dzieci, które potrafią czytać samodzielnie mają nieograniczony dostęp do wiedzy – mówi się, że dziecko, które nie umie czytać, wie tylko tyle, ile usłyszy. Kolejnymi plusami są rozbudowanie pamięci krótkotrwałej, rozbudowanie wyobraźni, nabycie sytemu językowego.

Można wymieniać długo, przerzucać się argumentami, ale czy o to w tym wszystkim chodzi? Zawsze i wszędzie chodzi o dobro dziecka i to powinno być naszym najważniejszym drogowskazem.